Doğu Akdeniz Gazı: Yeni 10 Yılda Ne Bekleniyor?

Okunma Süresi: 6 dk 23 sn

Son on yıl, Doğu Akdeniz bölgesinin küresel doğal gaz endüstrisinin önemli bir alanı haline geldiğini ve yüksek jeopolitik risklerinin bir sonucu olarak birden fazla paydaşın dikkatini çektiğini gördü. Bu ivmeye rağmen, ilerleme engebeli olmuştur.

Doğu Akdeniz gaz destanı, 2009-2011’de İsrail kıyılarındaki Tamar ve Leviathan sahalarının ve Kıbrıs kıyılarındaki Afrodit sahasının keşfiyle başladı. Bu potansiyelden yararlanmak için boru hatlarından (biri Yunanistan’a, diğeri Türkiye’ye) LNG tesislerine (sırasıyla Kıbrıs, İsrail ve Mısır’da) artan sayıda ihracat seçeneği masaya yatırıldı. Yeni gaz keşifleri de bölgede yeni bir ekonomik ve siyasi istikrar dönemini teşvik etmek için bir araç olarak tanıtıldığından, büyük beklentiler o yılları karakterize etti.

Ancak o zamandan beri ilk yüksek beklentiler azaldı. İsrail’de gaz kaynaklarının yönetimi üzerine uzun süreli bir iç siyasi tartışma, kilit yatırım kararlarının gecikmesine katkıda bulunan bir belirsizlik ortamı yarattı. Ülkeyi finansal sıkıntılarından kurtarmak için gaz keşfinin bir tanrıça olarak karşılandığı Kıbrıs’ta, ilk coşku, beklenen kaynakların aşağı doğru revizyonları ile soğutuldu. Bu gelişmeler, Doğu Akdeniz’in gaz ihraç eden bir bölge olabileceği fikrine şüphe uyandırdı.

2015, İtalyan enerji şirketi ENI Mısır kıyılarında, Akdeniz’de şimdiye kadar yapılmış en büyük gaz keşfi olan Zohr gaz alanını keşfettiğinde ilk yüksek umutların aniden geri döndüğü için bir dönüm noktası oldu. Eşi görülmemiş hızlı bir gelişme nedeniyle, Zohr’da gaz üretimi Aralık 2017’de başladı ve Mısır’ın çalkantılı yıllardan sonra gazdaki kendi kendine yeterliliğini geri kazanmasına izin verdi. Zohr ayrıca, ülkenin açık deniz sularında yeni önemli keşif faaliyetlerine de imza attı ve bu da diğer önemli alanların keşfedilmesine yol açtı. Bütün bunlar Mısır’ın başta Ürdün’e olmak üzere bazı gaz ihracatına yeniden başlamasına izin verdi.

İsrail ve Kıbrıs kıyılarındaki diğer alanlarla coğrafi yakınlık, Idku ve Damietta’daki mevcut Mısır LNG ihracat tesislerine dayalı rekabetçi bir bölgesel gaz ihracat altyapısı oluşturabileceğinden, Zohr ve diğer açık deniz alanlarının önemi Mısır sınırlarının çok ötesindedir. İki tesisin toplam kapasitesi 19 milyar metreküptür ve bu da kabaca Trans-Adriyatik Boru Hattı’nın (TAP) kapasitesinin iki katını -perspektif haline getirmek için- temsil etmektedir.

Güney Kafkasya Boru Hattı (SCP), TANAP ve Trans-Adriyatik Boru Hattı (TAP) haritası.

Bu seçenek, tüm yerel ihtiyaçlar karşılandığında Mısır, İsrail ve Kıbrıs alanlarından önemli miktarda gazın hızla ihraç edilmesini sağlayacaktır. LNG sadece bölgeye veya Avrupa’ya değil, herhangi bir pazara yönlendirilebildiğinden, geliştiriciler de bu şekilde esneklikten yararlanacaklardı. Buna ek olarak, gelecekte ihracat için ilave gaz miktarları elde edilirse, her iki LNG tesisi de genişletilebilir.

Ocak 2019’da, Kıbrıs, Mısır, Yunanistan ve Ürdün’ün enerji bakanlarının yanı sıra İtalya ve Filistin Yönetimi temsilcileri, Doğu Akdeniz’de açık deniz gaz keşiflerinin geliştirilmesinde bölgesel işbirliğinin nasıl geliştirileceğini tartışmak üzere Kahire’de bir araya geldi. Sonuç, Mısır’daki mevcut LNG altyapısından yararlanarak, bölgesel bir gaz piyasası geliştirmeyi amaçlayan bir platform olan Doğu Akdeniz Gaz Forumu’nun (DAGF) kurulmasıydı. Yıl boyunca ek toplantılar, girişimin daha da geliştirilmesine, uluslararası bir kuruluş seviyesine yükseltilmesine ve üye ülkelerden devlet ve / veya özel enerji şirketlerine genişletilmesine katkıda bulundu. Bölgenin gaz kaynakları için potansiyel ihracat seçenekleri hakkında yaklaşık on yıllık bir spekülasyondan sonra, bunların hepsi doğru yönde atılmış önemli bir adımdı.

Öte yandan, Ocak 2020’de İsrail, 15 yıl boyunca 85 milyar metreküp gazın toplam tahmini 19 milyar ABD doları değerinde (mevcut boru hatları aracılığıyla) teslimi gerektiren büyük bir anlaşma çerçevesinde gazını Mısır’a ihraç etmeye başladı. Bu gaz öncelikle Mısır’ın iç pazarını beslemeyi amaçlıyor, ancak önümüzdeki yıllarda Mısır’ın LNG ihracatını da besleyebilir. Bu, 1979 Mısır-İsrail Barış Antlaşması’ndan bu yana türünün ve kapsamının ilk anlaşmasıdır ve iki ülkenin Sina Yarımadasında yükselen güvenlik işbirliğiyle, IŞİD teröristleriyle savaşmayı ve bölgesel gaz saldırılarını önlemeyi amaçlamaktadır. boru hattı altyapısı.

  İdlib Anlaşması: Merak Edilen Soruların Cevapları ve Detaylar

Son birkaç yılda, bir başka bölgesel gaz ihracatı projesi giderek uluslararası ilgi çekti: EastMed boru hattı. İlk bakışta proje etkileyici bir fikir. Boru hattı, Doğu Akdeniz gaz sahalarından Yunanistan’a yılda 10 milyar metreküp (yani TAP ile aynı hacimde) gaz taşıyacak, burada başka bir boru hattı nihayet tüm altyapıyı İtalya’ya bağlayacaktı. Yaklaşık 1900km uzunluğunda ve 3km’nin altındaki derinliklere ulaştığında, dünyanın en uzun ve en derin denizaltı boru hattı olacaktır. Tahmini maliyet 6 milyar €‘yu aşmaktadır. Ocak 2020’de İsrail, Kıbrıs ve Yunanistan, üç ülkenin EastMed projesinin oluşturulmasına olan bağlılığını demirleyen hükümetler arası bir anlaşma imzaladılar.

İtalyan hükümeti bu girişimin ekonomik ve çevresel uygulanabilirliği konusunda şüpheli göründüğü için İtalya’nın bulunmaması ana hatlarıyla belirtilmelidir. Her durumda, bu tür siyasi bildiriler EastMed gibi bir projeyi ilerletmek için çok az şey yapabilir. Boru hattı projesi, inşaatı için gerekli sermayeyi çekebileceğini ve ekonomik olarak sürdürülebilir olabileceğini kanıtlamalıdır – ayrıca AB kurumlarından artık finansman alınamayacağı da göz önünde bulundurulmalıdır. 2015 yılında, proje AB’nin Ortak İlgi Projeleri listesine dahil edildi (AB, projenin fizibilite çalışmalarını finanse etti), ancak bugün durum farklı. Avrupa Yeşil Anlaşması zamanlarında, artık Avrupa’da fosil yakıt projelerine halkın desteğine yer yok. Boru hattı projesi, Rus kaynaklarından başlayarak Avrupa’ya yönelik diğer gaz kaynakları karşısında da rekabetçi olabileceğini kanıtlamalıdır.

Tüm bunlara ek olarak, Türkiye’nin rolü de dikkate alınmalıdır. Doğu Akdeniz gaz destanının başlangıcından bu yana, Türkiye gerçekten de ikili bir eylemle bölgesel gelişmelerde rol oynamaya çalışmıştır:

  1. AB dışındaki yasa dışı kabul edilen faaliyetler, Kıbrıs dışında kendi gaz arama faaliyetlerini yürütmek;
  2. Klasik jeopolitik ve enerji anlatıları doğrultusunda Avrupa’ya bölgesel gaz tedarikleri için bir koridor olarak tanıtmak.

Bununla birlikte, bu vizyon gerçekçi değildi ve bölgesel oyuncular (İsrail’den Kıbrıs’a, Yunanistan’dan Mısır’a) Türkiye’den etkilenmeden kendi stratejileri ve faaliyetleri ile ilerledi. Ocak 2020’de Türkiye ile Libya arasında bir deniz sınırı anlaşmasının imzalanması Ankara’nın bölgesel gaz gelişmelerini etkileme girişimlerinde yeni bir sayfa açtı. AB ve ABD tarafından yasa dışı kabul edilen anlaşma öncelikle EastMed boru hattı projesinin geliştirilmesini önlemeyi amaçlıyor. Bununla birlikte, daha önce gösterildiği gibi, ekonomik ve ticari faktörlerin Türkiye’yi değil, EastMed projesinin uygulanmasını engellemesi muhtemeldir. Libya ile bu hareket, Türkiye’nin bölgesel gaz dinamiklerini etkilemek için başka bir etkisiz girişimi haline gelebilir.

East-Med Boru Hattı Haritası ve Leviathan, Tamar, Afrodit ve Zohr sahaları

En mantıklı olan, Mısır’daki mevcut LNG altyapısına dayalı bir Doğu Akdeniz doğal gaz piyasası oluşturmak ve tüm bölgesel oyunculara fayda sağlamaktır. Bu aynı zamanda, yerel üretimin azalmasıyla gelecek yıllarda gaz ithalatı ihtiyacının artacağı ve LNG alma kapasitesinin zaten mevcut olduğu Avrupa için bir fırsat sunacaktır.

Böyle bir yaklaşım, Doğu Akdeniz tedarikçilerine gelecekte hedef pazarlar açısından esneklik sunarak, örneğin Mısır’ın LNG terminalleri aracılığıyla Asya pazarlarına hizmet vermelerini sağlayacak.

Son olarak, Mısır LNG tesisleri aracılığıyla ortak bir bölgesel ihracat programı, Mısır, İsrail ve Kıbrıs arasındaki ticari gaz işbirliğini test etmek için ilk fırsat sağlayabilir. Eğer başarılı olursa, bölgede yeni keşifler yapılması ve Avrupa’daki gaz talebinin boru hattı altyapısının inşasını haklı göstermesi durumunda bu işbirliği 2025’lerde nihayetinde büyüyebilir. Yani, Mısır’daki mevcut LNG altyapısına dayalı bir Doğu Akdeniz gaz piyasası yaratma planında, tüm bölgesel oyuncular için ekonomik ve ticari faydalar sunacağı ve aynı zamanda gereksiz jeopolitik gerilimler. Böyle bir yaklaşım, Doğu Akdeniz doğalgaz tedarikçilerine gelecekte gazın karbondan arındırılmış AB enerji sistemindeki belirsiz rolünü dikkate alan kilit bir unsur olarak esneklik sunacaktır.

E-BÜLTENE ABONE OLUN

Stratejik Ortak yazarlarının makalesi ve haritalar ücretsiz e-postanıza gelsin.

Abone oldunuz, teşekkürler.

Bir şeyler yanlış oldu. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.

Yorum Yaz

Lütffen yorumunuzu giriniz!
Please enter your name here