Mackinder’in Kara Hâkimiyet Teorisi Nedir?

Okunma Süresi: 63 dk 45 sn

Halford J. Mackinder tarafından ele alınan Kara Hâkimiyet Teorisi, “The Geographical Pivot of History” ve “Democratic Ideals and Reality” eserlerinde tasvir edilmiştir.

Mackinder’a göre dünya, etrafı denizlerle kaplı bir kıtadır. Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları bir bütünlük arzeder. Kalan toprak parçaları bu “Dünya Adasının” uydularıdır. Bu büyük toprak parçasının “heartland” olarak nitelendirdiği kalbi ise buzlarla kaplı olan Sibirya’dan başlayıp, Doğu Avrupa’yı da içine alan, İran’a kadarki bölgedir.[1]

“Heartland”in merkezi olan Doğu Avrupa ise “Dünya Adasının” en önemli yeridir. Mackinder’in sistemine göre merkez bölge olan Doğu Avrupa’ya hakim olan dünyaya hakim olur.[2]

Mackinder’in kurgusuna göre dünyanın en önemli bölgesi olan Doğu Avrupa’yı kontrol altına alan iki kuşak vardır. Bu iki kuşakta alınacak önlemler ile merkez bölge olan Doğu Avrupa’daki gücün diğer bölgelere ulaşması engellenecektir. Bu bölgeler: Türkiye, Pakistan, İran, Hindistan, Almanya ve Çin’i de kapsayan “Rimland” (İç Hilal) ve İngiltere, ABD, Kuzey Afrika ve Kanada’yı kapsayan “Dış Hilal”dir.[3]

Dünyadaki devletleri karacı ve denizci olarak ikiye ayıran Mackinder, Doğu Avrupa’ya hakim olan karacı devletin zamanla diğer bölgelere de hakim olmasıyla insan ve maddi kaynak olarak çok fazla zenginleşeceğini, genişledikçe deniz gücünü de artırabileceğini, dolayısıyla denizlere de hakim olabileceğini belirtmiştir.[4]

Harita-1: Halford J. Mackinder’in Jeopolitik Modeli

Mackinder’in Kara Hâkimiyet Teorisini günümüz dünyası için yorumlayacak olursak, “heartland” bölgesinde hakim güç olan Rusya’nın, sıcak denizlere açılmak için uygulamış olduğu politikalar, “rimland” ülkeleri için bir tehdit oluşturmaktadır. Son yıllarda Ukrayna işgali ile sıcak denizlerde etkisini artırmak istemiş, bu bağlamda Kırım’ı ilhak etmiştir. Ortadoğu’da yürütmüş olduğu politikalar ile “rimland” üzerindeki baskısını gün geçtikçe artırdığı görülmektedir.

Mackinder’in de belirttiği gibi “heartland” bölgesine hâkim olan Rusya, zengin doğal gaz ve petrol rezervlerini elinde tutmaktadır. Uyguladığı politikalar, askeri bir müdahale ile kontrolden ziyade “rimland” bölgelerindeki ülkeler ile sosyo-ekonomik ilişkiler bağlamında geliştirilmiş politikalar içermektedir. Soğuk savaş yıllarından sonra küresel gücü ABD’nin tekeline bırakan Rusya, son dönemlerde, özellikle “rimland” bölgesi üzerinde uygulamış olduğu politikalar ile iç hilale doğru genişlemeye çalışmaktadır.

Yavuz Selim Özdemir

Stratejik Ortak Misafir Yazar

KAYNAK

[1] Halford J. Mackinder, Democratic Ideals and Reality, (Washington DC, National Defens University Press, 1942) 54-55.

[2] Cezmi Sevgi, “Jeopolitik ve Jeostratejinin Tarihsel Gelişimi Açısından Türkiye’nin Stratejik Konumu”, Ege Coğrafya Dergisi(Aegean Geographical Journal), C.4, S.1 (1988):  222.

[3] İsmail Hakkı İşcan, “Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları”, Uluslararası İlişkiler, C.1, S.2 (2004):, 61.

[4] Abdullah Ural, “ABD’nin Enerji Hâkimiyeti Projesi ve Büyük Ortadoğu Projesi”, Akademik ORTA DOĞU, C.3, S.2 (2009), 134-135.

E-BÜLTENE ABONE OLUN

Stratejik Ortak yazarlarının makalesi ve haritalar ücretsiz e-postanıza gelsin.

Abone oldunuz, teşekkürler.

Bir şeyler yanlış oldu. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.

E-BÜLTENE ABONE OLUN

Stratejik Ortak yazarlarının makalesi ve haritalar ücretsiz e-postanıza gelsin.

Abone oldunuz, teşekkürler.

Bir şeyler yanlış oldu. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.

Abone Ol
Bildir
guest
2 Yorum
En Yeniler
Eskiler Beğenilenler
Inline Feedbacks
View all comments
Musa

Mackinder in Kara Hakimiyeti Teorisi nin 1904 te yazıldığını ve 10 yıl sonra 1. Dünya Savaşı patlak verdiğinde İngiliz ve Fransız ların ortadoğu petrollerini ve ticaret yollarını hedef aldıklarından yola çıkarak mackinder in ingilizlerin tilki zekasının ürünü karşı istihbarat amaçlı bir oyun ve strateji olduğu kanaatindeyim. Şu anda dahi en büyük petrol ve doğalgaz rezervlerinin Ortadoğu kuzey afrika ve venezüella da olduğunu görmekteyiz. Yani Mackinder ın sözümnona doğu avrupa dan ve sibirya dan daha az önemdeki iç ve dış hilaldeki ülkelerde. İngilizler 2 .dünya savaşı nda Alman istihbaratının ingiliz yazılı basınını takip ettiklerini bildiklerinden kendi gazetelerinde havuçun göz sağlığına çok… Daha fazlasını oku

ömer özkul

Dört asırlık beklemenin ardından coğrafyanın politikayla ilişkisini keşfettiğini sanan birkaç Batılı coğrafyacı (Alman ve İngiliz coğrafyacıları) konuya birtakım kurallar koymaya çalışsalar da, İbn-i Haldun’la başlayan, İnsan, coğrafya, kültür ve devlet yönetimi analizleri 20.y.y. başlarında jeopolitik analizler olarak teorileştirilmiştir. Adına DÜNYA HÂKİMİYET TEORİLERİ denen bu analizler. Bir tarihçi düşüncesiyle belirlenmiştir. 20.y.y. İngiliz coğrafyacı H.J. Mackinder 1902 ve 1904 yıllarında yayınladığı Kara Hâkimiyeti teorisindeki Kalpgah belirlemesinden (heartland) başlamak uygun olacaktırKara Hakimiyet Teorisinin kalpgahı coğrafya yapısından çok, 20.y.y.la kadar gelen süreç . Mackinder’in içerisinde, Toplumların Dünya Hakimiyeti için çıkış bölgesi olarak, Hazar Denizi merkezli bölgeyi tespit etmiş olmasına dayanır. Bu bölge, Tarihin ilk… Daha fazlasını oku