İran Türkleri ve Kürtlerinin Türkiye’ye Bakışı

Ekim 2009’da İran’da Muhittin Ataman tarafından yapılan saha araştırmasındaki, gözlem ve mülakatlar sonucu ortaya çıkan bu yazıdaki kişilerin isimleri İran’daki siyasal durumun hassasiyeti ve mülakatlara katılanların talepleri doğrultusunda gizlenmiştir.

İran Azerileri ve Kürtleri
İran’da gerçekleşen saha araştırmasında belki de dikkat çekilmesi gerekilen önemli konulardan biri de İran’da yaşayan Azeriler, Kürtler ve diğer Türk grupların şaşırtıcı bir biçimde Türkiye’deki cepheleşmeye benzer biçimde bir ayrışma içinde bulunmasıdır. Daha açık bir ifadeyle belirtmek gerekirse İran içerisinde ciddi bir nüfusun Türkiye’deki gündemi yakından takip ettiği ve kendi etnik yapısı kapsamında hem Türkiye’ye yönelik hem de İran’da yaşayan diğer grup/veya gruplara yönelik politik bir duruş takındığı gözlemlenmektedir. Bunlar arasında en öne çıkanı ise İranlı Türkler ve Kürtlerin hem bir birine yö-nelik hem de Türkiye’ye yönelik bakışları olmuştur. Ancak, bu grupların birbirine yönelik algılamalarının Türkiye’ye yönelik algılamaların bağımsız olmadığını aksine doğrudan Türkiye’deki iç siyasetin gündemine göre oluştuğu görülmektedir. Akademik anlamda düşünüldüğünde klasik realizmin iç-dış siyaset ayrımının İran örneğinde geçerliliğini yitirdiği ve İran vatandaşları arasındaki ilişkilerin bir anlamda Türkiye tarafından belirlendiği bir süreç yaşandığı görülmektedir.

Bu noktada gözlemlere geri dönecek olursak kendilerini İran Türkleri olarak adlandıran kesimin etnik bir tanımlama ile Türkiye’deki milliyetçiliği benimsediğini ifade ederken, kendisini İranlı Kürt olarak tanımlayan kesimlerin ise Türkiye’yi Kürtlerin taleplerinin karşılamamakla suçladığı gözlemlenmiştir. Açıkçası Azerilerin ve Kürtlerin bir kısmı sanki İran’da yaşayan iki azınlık grup değil de, Türkiye’de yaşananların İran’daki yansıması gibi görünmekte, düşünmekte ve hareket etmektedirler. Öte yandan bu gruplar arasındaki ilişki de dikkat çekicidir. Birbirlerini Türkiye’deki kavramlarla tanımlamakta ve suçlamaktadırlar. Görüştüğüm Azerilerin bir kısmı, milliyetçi olduklarını düşündükleri Kürtleri “PKK’lı”; Kürtlerin bir kısmı da Türk milliyetçisi olarak gördükleri Azerileri “baskıcı ve ırkçı” olarak nitelendirdiğini belirtmek gerekir.

Türkiye’de kullanılan çatışmacı dilin İran’a bu şekliyle yansıması, İran devlet yetkililerin isteyeceği bir şey değildir. Çünkü İranlı yetkililer, devletin ve halkın birlik ve beraberliğini zedelediği gerekçesiyle radikal milliyetçi söyleme karşı çıkmaktadırlar. Ilımlı Azeri, Kürt ve Farslar ise milliyetçi çatışmacı ve ötekileştirici söylemi sona erdirecek olan Türkiye’deki demokratik açılımların başarılı olmasını ve kendi ülkelerindeki barışçıl söyleme katkı yapmasını ümit etmektedirler.

iran demografik harita
Haritayı büyütmek için tıklayınız

İran Türklerinin Nüfusu ve Türkiye’ye Bakışı
İran’da yaşayan Azeri Türklerinin Türkiye’ye olan ilgisi sürekli artmaktadır. İran siyasetine etkilerinin ve katkılarının sayısal oranlarına göre çok daha düşük olduğunu belirtmektedirler. Bağımsız kaynaklara göre, Azeriler ve diğer Türklerin İran’ın toplam nüfusunun yaklaşık %25-30’unu oluşturduğu halde görüştüğüm Azeriler, ülke nüfusunun %60-70’inin Türklerden oluştuğunu iddia etmektedirler. İran’ın en son yapılan nüfus sayımında toplam nüfusu 77 milyon 450 bin olarak açıklanmıştır. Yani Azeri Türkleriyle birlikte diğer tüm Türk gruplar İran’da 20 milyon’dan fazladır.  Bu konuda İran yönetiminin etnik nüfus sayımı yapmamasından dolayı net rakamlar verilmese de, İran’da ki Türk nüfusunun 20 milyon ile 35 milyon arasında değiştiği söylenmektedir. Azeriler dışında İran’da yaşayan görece küçük Türk toplulukları da bulunmaktadır. Örneğin, görüştüğüm bazı Gazneli Türklere göre, Horasan eyaletinde, özellikle İmam Rıza’nın türbesinin bulunduğu Meşhed kentinde, yaklaşık 800 bin civarında Gazneli Türk yaşamaktadır. Yukarıda da belirttiğim gibi, Türklerin önemli bir kesimi Türkiye’deki milliyetçi söylemi kendi ülkesine taşımış bulunmaktadır. Açıkçası bu durum kendilerini Fars kökenli olarak tanımlayan kesimlerde rahatsızlık yarattığını belirtmek gerekir.

İran’daki Kürtler ve Türkiye’ye Bakışı
Diğer yandan İran’da yaşayan Kürtler de Türkiye iç ve dış siyasetini yakından takip etmektedirler. Türkiye’deki Kürt, Alevi ve demokratik açılımlar konusunda tarafların dile getirdiği görüşler, Abdullah Öcalan’ın İmralı cezaevindeki durumu gibi Kürt sorunundaki ayrıntılı gelişmeler anında İran Kürtleri tarafından takip ediliyor olması dikkat çekmiştir. İran’daki Kürtleri temsil eden İran kökenli örgütlerin 1979 İslam Devrimi sonrasında, özellikle liderlerinin öldürülmesiyle zayıflamaları bir anlamda PKK ve PJAK başta olmak üzere İran’daki uzantısı olan grupların İran Kürtleri arasında toplumsal bir taban bulmasına yol açmıştır. Kendisini bu örgütlerin politikalarına yakın gördüğünü dile getiren İranlı Kürt akademisyenler ve kanaat önderleri, etnik kimlikleri konusunda daha hassas bir duruş sergilemekte ve bu bakış açılarıyla Türkiye’deki gelişmeleri yakından izlediklerini gözlemlenmiştir. Ancak, ülkelerindeki Kürt milliyetçiliğinin güçlenmesini ve toplumsal bir taban bulmasından rahatsız olan ve kendilerini Fars kökenli olarak tanımlayan kesimler ise PKK konusunda Türkiye’nin politikalarını desteklediklerini açıklamanın ötesinde bu konuda Türkiye ve İran’ın ortak hareket etmesini gerektiğini ifade etmişlerdir.

İran’da ki Kürtleri ve Türkleri anlatmışken son sözü, İran’ın etnik kimlik haritasına göre bölünmüş İran haritasını vererek İran’daki çeşitlilikle noktalayalım. Türkler, Araplar, Kürtler, Farslar…

iran etnik kimlik haritası
İran’ın Etnik Kimliğe Göre Bölünmüş Haritası

Bu yazı ORSAM ANALİZ dergisinden alınmıştır.

33 YORUMLAR

  1. Türkü çekemeyen o kadar millet varki varlığımız koyar olmuş dünya bizi çekemiyor biz inadına yıkılmadıkca onlar sürekli yeni oyunlarla üstümüze geliyor Kürtleri kullanıyor PKK oluşturuyor ve daha çok şey ama gel gör ki gerizekalı Kürtler sürekli gaza geliyor daha tarihi nerden gelir kimdir necidir belli olmayan bir millet topluluğu sözde bizi çekemiyorlar Allah bir milleti cahil ve kanı bozuk eylemesin… Benden tüm Türk ırkına diyicem gerek Kazak gerek Özbek gerek Azeri sadece isim değişikliği bişey var BİZ KANIZ CANIZ TÜRKÜZ !!! Bize az diyenlere inat sürekli çocuk yapın Allah kulunu rızkından mahrum etmez korkmayın Bu dünya ve başta İslam dini Türk’e MUHTAÇ …

  2. ulan bunu yazan editör ve bu site zaten türk faşizmine hizmet ediyor.aksi olsa zaten yayın hayatı olmaz kapatılmıştı suan yayında olan tüm siteler tv ler gazete ve dergiler iktidarın faşim propagandasını yapıyorlar wikipedi yasaklayan bir ülkeden zihniyetten ne beklenir. varsın bunlar birbirlerine gaz versinler. yok kimi azeriler yüzde 60 – 70 civarında türk var maşallah nazar değmesin sunu ileride 100 olarak düzlersiniz.bu propagandalara karnımız tok ırakta denediniz olmadı tok ırakta 3 milyon yok 5 milyon türkmen var seçimler yapılınca 5 milletvekili sokamıyorlar toplasan toplasan 500 bin türkmen var onlarda şii ve sunni diye bölünmüş sizin 5 milyon türkmenininz olsa ırakı tamamen ele geçirirdiz. suriyede ben boş propaganda yapılıyor yok suriyede 3 milyon türkmen var bırakın bu kadarda şişirmeyin toplasan hepsi 300 bin türkmen var onlarda dağınık hiçbir yerde çoğunluk değiller bu faşist propagandalarla ancak faşiste gaz verirsiniz anladınız mı

    • Hurriler ve Mitannileri incelersen,Türklerin ve Kürtlerin aynı soy olduğunu görebilirsin…Kürtçenin;Orta Asya’da binlerce senede Türklerin oluşturduğu ikinci bir Türk dili olan Farsçanın lehçesi olduğunu görebilirsin (Araplar p harfini kullanmadıkları için, Orta Asyalı Perslere “Fars” diyorlar…Anadolu’da İskitler ve Kimmerler bahsini araştırırsan, 1071 tarihinden önce Kürtlerin Anadolu’da geçmişine ulaşabilirsin.Emperyalistlerin petrol oyunlarına Türklerin ve Kürtlerin nasıl kurban edilmelerine çalışıldığını biraz düşünürsen bulursun…İstatistik ilmi ile aynı dört harfin, yirmi sekiz harf bulunan torbadan ilk dört olarak çekilmesinin ne kadar zor ihtimal olduğunu deneyerek bulabilirsin…

      • faruk ertunc : Sen hiç konuşma cahilsin boş laf ediyorsun . kürtler melezdir kürt dili de daha yeni cıkarılmış bir dil kelime haznesi zayıf kelimelerde bile türk ve arab kelimeleri çok var kürt tarihi geçmişini bulunamıyor çünkü farsların hintlilerin ve ermenilerin ırklarının karışımı ile olmuştur bazı kürtlerde yahudi kökenlidir. dna yapıları bunu gösteriyor ortadoğuda kürt sacmalığı rafa kalktı artık bilim de tarihi kaynak tarihi yapıtlar ve malzemelerde buluntular da dayanakları bile yok profesörlerce araştırılmış bir sentez sonucu açıklanmıştır biz türklerin anadoluyu bizanz ve rumlardan (savaşarak) aldık ortadoğuda arablarla savaştık fatimilerle savaştık haçlılarla savaştık mısırda türk sultanlıklarımız var iken kürtlerin adı ismi cismi yoktu büyük selcuklu türk sultanı ahmed sencer imparatorluğun yönetimi için vilayet ve eyaletlere böldüğünde küçük bir şehirden ve köylerden oluşan alanı kordstan diye isimlendirmiştir. yani kürdistan diye adlanrılan yeri zagros dağı eteklerindeki alanı büyük selcuklu sultanı ahmed sencer isimlendirmiştir. Biz Türklerin tarihi ispatlı delilli ve kaynakları mevcuttur yapıtlar binalar buluntular kılıc ok yay halı kilim abide anıtlar mezar taşları tarihi kitablar vardır. asya kıtasının tümünü kapsayan sınırlarımız içinde her şehirde geçmişimiz vardır çin kaynaklarında çinlerle savaşlarımız avrupa da hun türklerinin batı romayı yıkma çalışmaları vs çok uzar gider. kürtler bizlerle akraba değildir islam dini dışında hiçbir muhabbetimiz de olmamıştır .1071 den önce anadoluda bizans ve rumlar vardı cahil .anadolu beylikleri var iken bile kürt yoktu şuan ki türkiye sınırları içinde anadolu beylikleri zamanı ve osmanlı zamanı da da yoktu . osmanlı devleti 16 yy da türklerin mısırı fetihden sonra mısır suriye ırak arab yarımadsı ve afrika kıtasına kadar sınırlarımız genişleyince iran dan kaçan kürtlerin göç ettikten sonra mezapotam ya ve anadoluda görülmeye başladığını profesörlerce kanıtlanmıştır ispatsız hiçbir yere varamassın faruk aksi halde boş laf etmiş olursun.

  3. Azeri kelimesi, belirli bir ırka yada soya mensubiyeti değil, belirli bir bölgeye aidiyeti ifade eder. Farsçada bir bölgenin sonuna i eki getirilmesi ile öznenin bir bölgeye aidiyeti ifade edilmiş olur. Mesela bağdatlıya bağdadi denmesi gibi. Azer kelimesi de hazar kelimesinden dönüşmüş bir kelimedir. hazar denizi çevresindeki bölgeyi ifade eder bu nedenle azeri kelimesi de hazar bölgesinden olan yani hazarlı anlamına gelir. Bu anlamda azeri kelimesi soy veya milliyet belirten bir kelime olmadığı halde zaman içersinde sangi soy belirten bir kelime imiş gibi algılanması sağlanmıştır. Bu iranda yaşayan türkleri sanki farklı bir ulusmuş gibi gösterme ve türklerden ayırma çabasının bir sonucu ve aslında bir türk olan abdurrahman kaçar tarafından yani türkler tarafından kurulmuş bir devlet olan iranda 1925 yılında kaçar hanedanını devirip pehlevi hanedanını getiren ingilizlerin planıdır. Dolayısıyla iranda yaşayan türkler de en az türkiyedekiler kadar ve hatta başka uluslarla daha az karışmış olmaları nedeniyle türkiyedekilerden daha fazla türktür. Türkiye türkleri ile iran ve azarbaycan türkleri arasındaki tek fark mezhep farkıdır ve bu fark da dinin özünde olmayan ve toplumları bölmek için suni olarak yaratılan ve devam ettirilen hatta körüklenen bir ayrımdır. Nitekim peygamberin bir mezhebinin olmadığı, yüce kuran’ın müslümanlar arasında nifak ve ayrımcılığı yasaklamış olduğu dikkate alındığında mezhep farklılığının din ile ilgili değil peygamberden sonra islam devletinde kimin hakim olacağına dair bir iktidar mücadelesi ile ilgili olduğu ve bunun da yine müslümanları bölüp parçalamak ve güçsüzleştirmek isteyenlerin çabalarının bir sonucu olduğu görülür. Türk olsun, Arap olsun, Farısi olsun tüm müslümanların bu gerçeği görerek birlik olmaları ve peygemberin tek millet dediği küfür karşısında birlik içinde ve dimdik durmaları şarttır.

  4. Selam size iran Devleti’nin içinde yaşayıpta öz benliğini yitirmeyen Türk-İslam mücadelesini veren kardeşlerim. Tek bir konuya değineceğim. İran politikasında yer alan Ermenilerle Ruslarla birlik olup Azerbaycan topraklarını işgal eder Ermenilere arka çıkmaları kanıma dokunuyor. İran’da bunca Türk varken nasıl bu politika kabul görür anlayamıyorum.

  5. verilen rakamlarda haritalarda hep abartı.
    iranda azerilerin nüfusu 16 milyon, türkmen ve kaşgayları da ekleseniz 20 milyona varmazsınız.
    asimilasyonda tamamen bir masum edebiyatı.
    iranın dini lideri hamaney azeri zaten bu ne mazlum rolü.
    azcık gerçekçi olun insanları kandırmayın

  6. farslar bize azeri diyorlar biz turkuz dedigimzde diyorlar bak turkiyelilerde size azeri diyorlar siz turk deyilsiniz
    lutfen azeri kelimesine son koyun
    haydar aliyev azerbaycan dili cikarmasinnanda hic hoslanmiyorum
    azerbaycan dili deyil turk dili

    • türklük bir soy değil ırktır yani rus nasıl slavlığın bir kolu ise azeride türklüğün bir koludur.
      türk derken kastedilen ırktır ama azeri derken kastedilen soydur.
      nasılki slavlar, hırvat boşnak bulgar rus polon çek diye ayrılıyorsa türklerde azeri kırgız ahıska özbek diye ayrılır.
      bizim anadoluda sadece türk dememizin sebebi ise safkan olmamamız ve diğer halklarla karışmamızdan kaynaklanan kimlik kaybı.
      yani azeri denilmesinde sıkıntı yol bu kadar bunu kafaya takma

      • Ulan ne laf salatası yapıyon çomar.
        Milletin adı Türk. Irk soy millet zaten aynı şey.
        Fars şerefsizleri irandaki Türklere siz Türk değil azerisiniz, azeri önceden farstı Türkler asimile etti Türkçe öğrettiler, siz önceden farstınız diye yalan söyleyip azeri diye bişey içat etmeye çalışıyor.
        Bu yalana karşı da irandaki TÜrkler biz azeri değil Türküz diyor.
        Azeri diyen şerefsizlete de kızıyorlar. Haklılar da.

        • atma kafadan azeri her zaman deniyordu.
          sonradan başkalarının icat ettiği bişey değil.
          ırk ve millet farklı şeyler
          ırk vücut yapısı, genler, renk gibi somutluklara dayanırken
          millet/soy/ulus ise dil, tarih, ülkü, duygu, gelenek ve görenek gibi soyutluklara dayanır.

  7. Katılıyorum arkadaşların söylediklerine. Ama herşey insanın kendi elinde. Asimilasiyona boyun eğmeğiz evel Allah. Tahranın nufusunu yüzde 60 ını türklerden oluşmaktadır. Zaten biz Türklerin yatırımıyla ülke ayakta… Herhalde sözümü kısa kesiyim… Hiç bir soy ama hiç bir soy TÜRK Soyu olamaz. Başın uca olsun TÜRK

  8. Azeri yanliş bir terim dir. Burada azeri türkleştirilmiş fars demek tir, peki neden farslar bize azeri diyorlar? 1 nedeni: Çünkü biz bu topraklarda 1000 yil hükm ettik onlarsa 1, 2 kere en fazla, hükm ettiler, bu 1000 yili kendi hesaplarina yüklemek istiyorlar öysaki farslarin hiç bir geçmişi yoktur farslarin geçmişini yükselten yehudiler dir bazi meselerden dolayi şimdi oralara girmeyeceğim. Lütfen dikkat edelim bu konulara, Türk (Tatar Türkü, uygur türkü, üzbek ve sayire…) vardir. Böyle stalinist tabirlere uymayin bunlar türkleri zayiflatmak için yapilmiş şeylerdir. Siz bize azeri dedikten sonra artik farslar azeri de se ne yazar (ha bir de farslarin çoğunluğu bize Türk diye itab ediyor). Ona kalirsa biz kendi Aramizda size her zaman türkiyeli diye itab ediyoruz, anlamiyorum ki Yani şimdi biz de size osmanli diye mi itab edelim. Sadece Türk vardIr. Eğer çok koyuyosa bize Türk demek Azerbaijanli de. Sadece ülkenin adini Türkiye koymakla türk olunmuyor. Ben kendimi bildim bileli Türküm ve her zaman da öyle olucak ve her Türkü de kardeşim gibi severim ve bu buradaki 40 milyon Türk için de geçerlidir.

    • Moğolların en büyük boyu olan Tatarları Tatar Türkü diye yazman kadar yanlış bir yorum yapmışsın. Onların kendilerine Azeri,Uygur veya başka bir isim takmaları onların Türklüğünden bir şey eksik etmez.Ancak mezhep olarak şii olan Azeriler soğuk savaş döneminde Anadolu Türkleriyle aynı safta yer almadıkları için hem kültür bakımından hem de siyasi bakımdan Anadolu Türklerinden kopmuşlardır. (Bu arada Tatarların Moğol olduğunu ben değil İlber Ortaylı diyor. Şu anki en iyi Türk Tarihçisinin de yanlış bildiğini zannetmiyorum.)

      • Tatarların Moğol olduğu bilimsel tartışmaya açık (Literatür orta asya kökenli demektedir, orta asya kökenlilerin çoğuna turci demekteler), ilber ortaylı değil kim ne derse desin bu kanıt değildir… Kesin hüküm verme, iyice araştır…

      • Türk şii ise, koy kenara.Hırıstiyan ise koy kenara,Alevi ise koy kenara ,şaman ise koy kenara, budist ise koy kenara, Perslere fars de koy kenara…Bunu ancak Türk düşmanları yapabilir…

    • muro : tatarlar türkler hunlar göktürkler türk kağanlıkları vs varken moğollarmı vardı sen neyden bahsediyorsun türkler çin seddini yaptırıken çinlilere savaşırken moğollarmı vardı ? sibirya da tunguzlar yakutlar varken moğollarmı vardı türkler korelilerle bile savaştı ? karadeniz yukarısında hunlar avarlar avrupada avarlar hunlar hazar türkleri varken moğollarmı vardı ? ne dediğine iyi bak tatarları moğolların boyu diyebiliyor isen asyada biz varken moğollar neden yoktu o zaman moğollar da türklerin bir boyu oluyor ? yani hunların soyundan geliyor ? türklerin yaşadığı topraklarda her daim devlet bırakmıştır.şu an 7 türk devleti ve 3 5 otonom özerk devlet doğu türkistan kırım gagauzlar gibi muhtarlık ve oblastları mevcuttur sayı olarak 45 55 civarı yerden bahsediyorum tatarların osmanlı devleti zamanında osmanlı hanedanından sonra gelenler tatar hanedanı olmuştur osmanlı hanedenına birşey olcak olursa devleti idareyi tatarlar alacaktır osmanlı devleti bile tatarların türkler olduğunu bereber moskovayı kuşatığıını da tarihten öğrenebilirsin .

  9. Iranda 35 milyun Turk var malesf asimlasiyun siyaseti gucludur ve bu nufus eriyecek bize hecbir yerden yardim gelmyur ne Turkiyeden ne Azerbaycandan
    Turkiyr devleti hala sumali da ve afrika da Turklesme siyasetini yuruyur ve siyahderelilere ogretim yapiyur Iranda ninler Turk farslasecek yazikler olsun

    • İran buna müsade etmiyor.Biz türk halkı iran ve azerbaycan Türklerini tüm kalbimizle seviyoruz.InşAllah birgün büyük Azerbaycan kurulacak.Ancak irandaki Türk halkının tam birlik içinde olduğunu ve bunun için çalıştığını göremiyoruz.Lütfen birlik olun.Birlikten güç doğar.Iran her zaman Türkiye ye oyun oynuyor.Türkiyeyi bölmek için herşeyi yapıyor.Bunlara karşı sesinizi yükseltir.Türkiyemizi ve Erdoğanı destekleyin.Mezhepçilikten uzak durun.Bu en büyük oyun bize.Türkiyede kimsenin mezhebine bakılmaz.Gelin birlik olalım.Allah Türkü korusun.Yaşasın Türklerin Kardeşliği.Tüm İran ve Azerbaycan Türklerine Selamlar…

      • vallahi çok sevindim
        ben bir türküm ve erdebil şehirinde iran adı olan ülke da yaşıyorum ama arkadaşalar bunu unutmıyak ki biz hepimiz türküz ya biz iranda farslardan beraber yaşamak istemiyoruz vallahi burada bizi farsça kunuşmak zoronda bırakıyorlar ama nne azerbaycan dan ne türkiye den hiç destek görmiyoruzzzz aaa neden?
        vallahi o kadar zülm yapıyorlar ki bize…

YAZIYLA İLGİLİ YORUM YAZABİLİRSİNİZ

Please enter your comment!
Please enter your name here